Hà Nội là thủ đô của đất nước, nơi mà đất thì chật còn người thì đông nên vấn đề giải quyết tranh chấp đất đai qua thực tiễn ở Hà Nội luôn được cả nước quan tâm.

Tình hình đất đai trên địa bàn Hà Nội

Hà Nội có 9 quân, 5 huyện với 125 phường và 99 xã, 5 thị trấn. Theo số liệu thống kê năm 2000 và 2001 thì tổng diện tích đất tự nhiên của thành phố là 92,047,45 ha. Tính bình quân theo đầu người là 346,83 m2/người, đất bình quân 97,22 m2/người.

Các dạng tranh chấp đất đai thường thấy ở Hà Nội

Ở các quận nội thành:

• Nhà thuê hợp đồng với xí nghiệp quản lý nhà.
• Dạng nhà tư nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử hữu nhà và quyền sử dụng đất.
• Tranh chấp quyền sử dụng đất giữa các hộ thuê nhà nhà nước với các hộ nhà tư.
• Tranh chấp quyền được thuê đất của các sự án (loại tranh chấp mới).

Ở các huyện ngoại thành:

• Tranh chấp lối đi, ngõ xóm, ranh giới đất ở, đất vườn giữa hai bên hộ liền kề.
• Tranh chấp quyền sử dụng đất ở.
• Tranh chấp đất nông nghiệp phân chia theo Nghị định 64/CP.
• Tranh chấp đòi lại đất cũ trước đây đã vào HTX, tập đoàn sản xuất nay đã giải thể, chính quyền giao cho người khác sử dụng.
• Chủ cũ đòi lại ruộng đất đối với người mượn, nay người mượn lại cho thuê hoặc bán.
• Những người không ở địa phương nay về quê đòi lại đất ông cha để lại.
• Anh, chị, em đòi tranh chấp đất thừa kế.
• …

Tình hình giải quyết tranh chấp đất đai ở Hà Nội

Hòa giải

Hòa giải là biện pháp giải quyết tranh chấp đất đai được mọi người ưa chuộng, nhưng chỉ áp dụng với những vụ việc đơn giản. Hòa giải được thực hiện theo quy định của Luật đất đai năm 2013.

Kết quả điều tra xã hội học về hộ gia đình và quyền sử dụng đất ở Hà Nội của Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý – Bộ Tư pháp cho thấy: Giải pháp phổ biến nhất mà các bên lựa chọn là thương lượng với nhau (chiếm 79,8%). Thứ hai là yêu cầu chính quyền can thiệp. Thứ ba là hòa giải có sự có mặt của người thứ ba. Người dân khu vực nội thành thiên về biện pháp hòa giải thông qua thương lượng hoặc sự có mặt của người thứ ba. Còn người dân ngoại thành lại tin cậy hơn với sự can thiệp của chính quyền.

Trong nhưng năm gần đây nhìn chung tình hình tranh chấp đất đai ở Hà Nội có chiều hướng gia tăng. Tranh chấp chủ yếu là về quyền sử dụng đất, tranh chấp do lấn chiếm, tranh chấp lối đi chung giữa các hộ gần kề,… Còn ở ngoại thành thường gặp nhất là tranh chấp đòi lại đất mà Nhà nước đã quản lý và giao cho người khác sử dụng.,… Nói chung là tranh chấp gì thì tranh chấp đất đai luôn là tranh chấp phức tạp và khó giải quyết nhất.

Tuy nhiên, dù khó khăn nhưng kết quả thành công lại luôn ở mức cao. Theo số liệu trong 3 năm (2000 – 2002), tỷ lệ hòa giải thành các tranh chấp về đất đai, nhà ở trên địa bàn thành phó đạt gần 75%. Trong đó huyện Thanh Trì, huyện Từ Liêm, huyện Gia Lâm, quận Đống Đa, quận Thanh Xuân, quận Cầu Giấy,… là những quận, huyện đạt tỷ lệ hòa giải trên 75%.

UBND

Qua thống kê tình hình giải quyết tranh chấp đất đai của một số huyện ở Hà Nội cho thấy mặc dù có nhiều cố gắng song tỷ lệ giải quyết tranh chấp đất đai của UBND các quận, huyện trên thành phố chưa cao (từ 40% – 70%). Còn tình trạng chồng chéo về thẩm quyền giải quyết tranh chấp giữa UBND với TAND. Nhiều trường hợp UBND không giải quyết dứt điểm các tranh chấp, dây dưa kéo dài dẫn đến các bên tranh chấp mâu thuẫn gay gắt, đánh nhau,chửi bới làm mất trật tự an ninh chung, sứt mẻ tình cảm.

TAND

Theo số liệu thống kê của Văn phòng TAND tối cao trong năm 2001, các TAND  đã thụ lý để giải quyết theo tình trạng sơ thẩm 58,979 vụ án dân sự nói chung và giải quyết được 46,299 vụ.

Trong những năm gần đây tình hình tranh chấp quyền sử dụng đất trên địa bàn thành phố chủ yếu là: Tranh chấp về hợp đồng chuyển đổi quyền sử dụng đất, hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và tranh chấp đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm đất đai,…

Năm 2002, TAND xét xử phúc thẩm: 100% tranh chấp về quyền sử dụng đất giải quyết, 73% về hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, 70% đòi đất cho mượn, cho ở nhờ, lấn chiếm đất,… Kết quả này cho thấy các vụ án tranh chấp đất đai thụ lý tại TAND quận, huyện ngày một gia tăng.

Giải quyết tranh chấp đất đai qua thực tiễn ở Hà Nội cho ta thấy rằng mâu thuẫn, tranh chấp đất đai luôn là vấn đề muôn thuở. Đất đai không sinh ra, con người lại ngày một nhiều lên tin rằng sự tranh chấp sẽ ngày một phức tạp và khó khăn hơn nữa.